Hangi ülkeler isimlerini değiştirdi, yeni isimler ne kadar kabul gördü?

İngiltere ve ABD hükümetlerinin internet sitelerinde ülke ismi “Turkey” olarak yer almaya devam ederken BBC de İngilizce haberlerinde birebir ismi tercih ediyor.

Öte yandan Türkiye bunu yapan tek ülke değil.

Tarih boyunca pek çok ülke ismini değiştirdi yahut ülkenin kendi lisanındaki isminin öteki ülkeler tarafından benimsenmesini talep etti. Pekala öteki hangi ülkeler isimlerini değiştirdi, bunlar ne kadar kabul gördü?

Son 50 yıldaki kimi örnekler şöyle:

BURMA > MYANMAR

Bölgeyle birinci ticaret yollarını kuran Batılı ülkelerden Portekiz’de Birmanya olarak isimlendirilen bu ülke, İngilizce’de ise Burma diye biliniyordu.

Ülke 1948’de Burma ismiyle bağımsızlığını kazandı.

Burma’da 1988 yılında düzenlenen büyük protesto ve katliamların akabinde idareye el koyan ordu ülkenin ve kentlerin isimlerini, sömürgeciler tarafından yazıldığı formlarından çıkarıp Burma lisanında okunduğu üzere yazmaya karar verdi.

1989’da pek çok kentin ismiyle birlikte ülkenin ismi da değişti, Myanmar oldu.

BBC Burmaca Servisi’nden Soe Win Than değişikliği, “Burma ülkeye İngilizlerin verdiği isimdi, halk kendi ortasında daima Myanmar diyordu zaten” diye anlatıyor:

“Askeri idare koloni devrinden kalma isimleri değiştirerek yeni bir sayfa açmak istedi.

“Fakat bu karar halka hiç danışılmadı. Bu yüzden muhalefet buna karşı çıktı ve yıllarca Burma ismini kullanmaya devam etti. Halka da askerlerin kararlarını tanımama davetinde bulundu.”

ABD günümüzde hâlâ Burma ismini kullanmayı tercih ederken İngiltere hükümetinin sitesinde de “İngiliz hükümeti Myanmar yerine Burma ismini kullanma siyasetini izliyor. Bir ülkenin isminin ordu tarafından değiştirilemeyeceğine inanan Burma’daki demokrasi hareketi de Burma ismini tercih ediyor” sözleri yer alıyor.

Öte yandan BBC, Myanmar ismini kullanıyor. Soe Win Than, ülkenin 2000 yılında birtakım açılımlar yapmasının akabinde BBC’nin bu türlü bir adım atmaya karar verdiğini söylüyor:

“Başlangıçta ‘Myanmar olarak da bilinen Burma’ diyorlardı, sonra ‘Eskiden Burma denen Myanmar’ tabirine geçtiler ve son olarak Burma referansını büsbütün düşürdüler.

“ABD’nin Burma ismini kullanmaya devam etmesi beni şaşırtıyor. Ama Myanmar hükümetinin bunu sıkıntı edindiğini düşünmüyorum: Öncelikleri idarelerine karşı süren silahlı direnişle çaba etmek.”
Myanmarlı yöneticilerin bu ismin kullanımını yaygınlaştırmak için attığı adımları ise şöyle anlatıyor:
“Burma ismi kullanıldığı vakit çok sert bir formda karşı çıkıyorlardı.

“Örneğin yabancı bir diplomat Burma dediğinde Myanmar temsilcisi anında itiraz ediyor ve Myanmar demelerini talep ediyordu.

“Yabancı elçiliklere de bu hususta direktifler yolladılar. Diplomatlar bu süreçte kendi hükümetleriyle bağlantıya geçerken Burma, Myanmar hükümetiyle bağlantıya geçerken ise Myanmar demek zorunda kaldılar.”

Türkiye de bugün Myanmar ismini kullanıyor.

YEŞİL BURUN ADALARI > KABO VERDE

Avrupa ve Afrika’dan Güney Amerika’ya giden eski ticaret yolları üzerinde kıymetli bir takımada olan Yeşil Burun Adaları’na bu ismi Portekizli sömürgeciler vermişti.

Ülke İngilizce’de ise yarı İngilizce (burun manasına gelen cape) ve yarı Portekizce (yeşil manasına gelen verde) olacak biçimde Cape Verde olarak anılıyordu.

2014’te ülkenin isminin öteki lisanlarda de Portekizce haliyle, Cabo Verde olarak kullanılması talep edildi.
BBC Africa TV’den Kabo Verdeli Anne-Marie Dias Borges, ülkenin ismini değiştirme muhtaçlığının nereden çıktığının net olmadığını, ancak ülkenin ismine bir standart getirmek istediklerini söylüyor:

“Her lisanda farklı bir formda söylenen ülkenin ismine bir standart getirmek istediler. Dahası ülkenin isminde Burun geçse de ülke bir burundan oluşmuyor.”

Borges, periyodun kültür bakanının “Kabo Verde isminin güneş, deniz ve memnun beşerlerle eşanlamlı hâle gelmesini umuyorum” dediğini de hatırlatıyor.

Kararın Portekizce konuşan ülkede memnunlukla karşılandığını, belirten Borges “Aynı vakitte ulusal şuur ve gururun da yükselmesini sağladı” diyor.

Öte yandan ülkenin bu talebi geniş bir halde kabul görmedi.

BBC, İngilizce haberlerinde ülkeyi Cape Verde olarak yazmaya devam ediyor.

Türkiye’de ülkenin kullanımı Yeşil Burun Adaları olarak devam etse de Dışişleri Bakanlığı bu talebe iki farklı biçimde cevap vermiş gözüküyor.

Bakanlığın kendi hazırladığı sözlükte ülke, “İlgili Devlet, resmi isminin çeviri edilmeden kullanılmasını talep etmiştir” notuyla Cabo Verde olarak yer alıyor.

Öte yandan bakanlığın internet sitesinde ise ülke, Türkçe okunuşuyla Kabo Verde olarak isimlendiriliyor.
Anne-Marie Dias Borges, “Maalesef bu talebi karşılıksız bırakan ülkeler oldu. Kendi ülkemize Cabo Verde denmesini istememize hürmet duymayan ülkeler olması çok üzücü” diyor ve ekliyor:

“Bu talebe hürmet duyulmaması küçük ve fakir bir ülke olduğumuz için mi diye düşünmeden edemiyorum.”

Borges ada hükümetinin bu ismin kabul görmesi için özel bir efor sarf etmediğini, Kabo Verde’nin milletlerarası ilgilerinin değerli bir kısmının başka Afrika ülkeleri, Portekizce konuşan ülkeler ve ABD ile olduğunu ve bu ülkelerin de isim değişikliğini kabul ettiğini aktarıyor.

Yukarı Volta > Burkina Faso

Eski bir Fransız sömürgesi olan ülkeye Siyah Volta, Kırmızı Volta ve Beyaz Volta ırmaklarının üst tarafında yer aldığı için Üst Volta ismi verilmişti.

Nehirlerin alt kısmında ise Gana bunuluyor ve ırmaklar o ülkede denize kavuşuyor.

Yukarı Volta 1960 yılında Fransa’dan bağımsızlığını kazandı.

Fakat ülke halklarının bu isme karşı rastgele bir bağ hissetmediği gerekçesiyle ülkenin isminin değiştirilmesi gündeme geldi.

Devlet Lideri Thomas Sankara’nın talebiyle ülkenin ismi 1984’te Burkina Faso olarak değiştirildi.

Burkina, ülkenin en çok konuşulan Mossi lisanında Dürüst İnsan, Faso ise ülkedeki bir başka lisan olan Dyula’da Yurt manasına geliyordu.

Böylece ülkenin ismi Dürüst Beşerler Yurdu oldu.

New York Times gazetesinin arşivlerinde yer alan bir habere nazaran ülkenin Birleşmiş Milletler’deki bir diplomatı, bunun nedenini şöyle açıklamıştı:

“Adımızı değiştirdik zira Üst Volta bize Fransızlar tarafından verilmiş bir sömürge ismiydi. Biz Volta Irmağı’nın etrafındaki bir bölgeden daha fazlasıyız.”

Ülkenin talebi dünya genelinde kabul gördü. Bugün Üst Volta ismine rastlanılmıyor.

SWAZILAND > ESWATİNİ

Swaziland’ın eSwatini’ye dönüşümü, en şimdiki örneklerden biri.

Güney Afrika ve Mozambik ortasında yer alan bu küçük krallık, bağımsızlığının 50. yılı olan 2018’de ismini değiştirdiğini duyurdu.

Kral 3. Mswati, bu karardan evvel de Afrika’da mutlak monarşiyle yönetilen son ülke olan Swaziland’dan bahsederken eSwatini diyordu.

Türkçesi Swazi Ülkesi manasına gelen Swaziland ismi, İngiliz sömürgesi devrinde verilmişti.
eSwatini de Swazi lisanında birebir manaya geliyor.

Kral Mswati, “Bağımsızlığını kazanan Afrika ülkeleri birer birer koloni isimlerini bırakıp sömürge öncesi isimlerine geri döndü” demişti.

Kral Mswati, “Nereye gitsek bizi İsviçre ile karıştırıyorlar” diyerek bu değişikliğe bir münasebet daha sunmuştu.

İsviçre’nin İngilizcesi ile (Switzerland) bu ülkenin eski ismi (Swaziland) birbirine yakındı.

Fakat dünyanın en fakir ülkelerinden biri olan eSwatini ile en varlıklı ülkelerinden biri olan İsviçre ortasında denize kıyısı olmamak ve dağlara sahip olmak üzere az sayıda benzerlik var.

Kararın akabinde BBC’nin Swaziland’daki muhabiri Nomsa Maseko, değişikliğin hükümdarın isim yerine ülkenin yavaşlayan iktisadına odaklanması gerektiğini söyleyen kimilerini kızdırdığını aktarmıştı.

SEYLAN > SRİ LANKA

1972’ye kadar Seylan ismiyle bilinen ülke, bu tarihte yeni anayasasında ismini Sri Lanka olarak değiştirdi.
Seylan, adaya Portekizli ve İngiliz sömürgelerinin verdiği bir isimdi.

Sri Lanka’nın en çok konuşulan lisanı olan Sinhala’da Lanka sözü hem ada manasına geliyor, hem de ülkenin ismi olarak kullanılıyordu. Emsal bir formda ikinci en çok konuşulan lisan olan Tamil’de de İlanka olarak kullanılıyordu.

Ülke Seylan ismiyle 1948’de İngiltere’den bağımsızlığını ilan etti.

1972’de ise Lanka’nın başına “muhteşem, görkemli” manasına gelen Sri sözünün eklenmesiyle ülke ismini Sri Lanka (Muhteşem Ada) olarak değiştirdi.

Bu değişim dünya genelinde kabul gördü. Bugün Seylan ismi, sadece ülkenin en meşhur ihraç kalemlerinden olan Seylan çayı için kullanılıyor.

FİLDİŞİ KIYISI > KOTDİVUAR

Önceki ülkelere kıyasla başarısız bir talep ise Fildişi Kıyısı’nın ismini değiştirmesi oldu.

Eski bir Fransız sömürgesi olan Fildişi Kıyısı’nın resmi lisanı de Fransızca.

Kendi ülkelerini Fransızca Côte d’Ivoire olarak yazsalar da, anadili Fransızca olmayan birden fazla ülkede bu isim lokal lisanlara çevriliyor, İngilizce’de Ivory Coast iken Türkiye’de Fildişi Kıyısı’na dönüşüyordu.
Bu durumdan rahatsız olan Fildişi Kıyısı, tıpkı Türkiye’nin yaptığı üzere bir talepte bulundu ve 1986’da resmen “Bize kendi lisanımızdaki ismimizle seslenin” dedi.

Fakat bu talep yaygın bir halde kabul görmedi.

Dünya genelinde pek çok resmi kurum, ülkeden bahsederken kendi lisanlarında Fildişi Kıyısı demeye devam ediyor.

Aynı durum Türkiye için de geçerli.

Türkiye Dışişleri Bakanlığı’nın sözlüğünde ise ülkenin ismi Fransızca isminin Türkçe okunuşu olarak, Kotdivuar biçiminde yer alıyor.

Sözlükte şu not yer alıyor:

“İlgili Devlet, resmi isminin çeviri edilmeden kullanılmasını talep etmiştir. Bu nedenle Fildişi Kıyısı Cumhuriyeti yerine Kotdivuar Cumhuriyeti sözü kullanılmıştır.”

Fakat sözlükteki bu kullanıma karşın bakanlığın internet sitesinde ülke Fildişi Kıyısı olarak anılıyor.

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.